 |
| ศิลาจารึกเกอดูกันบูกิต (พ.ศ. 1226 หรึ ค.ศ. 683) ที่ค้นพบในเมืองปาเล็มบัง เกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย เป็นหลักฐานที่เก่าแก่ที่สุดของภาษามลายูที่ยังคงหลงเหลืออยู่จนถึงปัจจุบัน |
เกาะสุมาตราเป็นบ้านเกิดของภาษามลายู ซึ่งในปัจจุบันแพร่หลายไปทั่วเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ภาษาอินโดนีเซียซึ่งเป็นภาษาราชการและภาษากลางของประเทศ มีพื้นฐานจากภาษามลายูเรียว ซึ่งแม้จะมีชื่อเช่นนั้น แต่ไม่ได้มีพื้นฐานจากภาษาถิ่นมลายูของหมู่เกาะเรียว หากแต่เป็นรูปแบบของภาษามลายูคลาสสิกที่ใช้ในศตวรรษที่ 19 และต้นศตวรรษที่ 20 ในสุลต่านเรียว-ลิงกา ภาษามลายูมีประวัติศาสตร์ยาวนาน โดยมีบันทึกวรรณกรรมตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 7 หลักฐานสำคัญคือศิลาจารึกเกอดูกันบูกิต ซึ่งถูกค้นพบโดยชาวดัตช์ชื่อ เอ็ม. บาเทนเบิร์ก เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2463 ที่เกอดูกันบูกิต สุมาตราใต้ ริมแม่น้ำตาตัง ซึ่งเป็นสาขาของแม่น้ำมูซี ศิลานี้มีขนาดเล็ก 45 x 80 ซม. เขียนด้วยภาษามลายูโบราณ ซึ่งอาจเป็นบรรพบุรุษของภาษามลายูในปัจจุบันและรูปแบบต่าง ๆ
ภาษามลายูและภาษาถิ่นส่วนใหญ่ที่พูดในอินโดนีเซียไม่สามารถเข้าใจร่วมกันได้กับภาษาอินโดนีเซียมาตรฐาน ภาษามลายูที่พูดกันมากที่สุด ได้แก่ ภาษามลายูปาเล็มบัง (3.2 ล้านคน) ภาษามลายูจัมบี (1 ล้านคน) ภาษามลายูเบงกูลู (1.6 ล้านคน) และภาษาบันจาร์ (4 ล้านคน) (แม้ผู้พูดจะไม่ถือว่าเป็นภาษาถิ่นมลายู โดยภาษาถิ่นย่อยของมันมักเรียกว่า มลายูบูกิต) ผู้พูดภาษามลายูที่ไม่สามารถเข้าใจร่วมกันได้มักใช้ภาษาอินโดนีเซียมาตรฐานเป็นภาษากลาง นอกจากภาษามลายูโดยตรงแล้ว ยังมีภาษาที่เกี่ยวข้องใกล้ชิด เช่น มินังกาเบา เกอรินชี กูบู และอื่น ๆ ซึ่งแม้จะใกล้ชิดกับภาษามลายู แต่ผู้พูดไม่ถือว่าภาษาของตนเป็นภาษามลายู
มีภาษาครีโอลที่มีพื้นฐานจากภาษามลายูจำนวนมากในประเทศ โดยเฉพาะในอินโดนีเซียตะวันออก เนื่องจากการติดต่อกับอินโดนีเซียตะวันตกและในยุคอาณานิคมที่ภาษามลายูเข้ามาแทนที่ภาษาดัตช์ในฐานะภาษากลาง ภาษาครีโอลมลายูที่รู้จักกันดีที่สุดในอินโดนีเซีย ได้แก่ ภาษามลายูอัมบอน ภาษามลายูเบตาวี ภาษามลายูมานาโด และภาษามลายูปาปัว
